* تاريخچهي موتورهاي جستوجو
با وجود آنكه ياهو و گوگل کمتر از يك دهه است که فعاليت اصليشان را بر روي موتورهاي جستوجو متمرکز کردهاند، اما سابقهي موتورهاي جستوجوگر به حدود 13 سال قبل باز ميگردد؛ کمي پس از آنکه استفادهي عمومي از اينترنت در آمريکا آغاز شد، اولين موتور جستوجوي اينترنتي با نام "وندکس" كارش را آغاز کرد؛ اما اولين موتور جستوجوي اينترنتي معروف را دانشگاه "کارنگي ملون" با عنوان ليکوس (Lycos) عرضه كرد که تا چندي پيش هم به عنوان يکي از مراجع اينترنتي مورد استفاده کاربران اينترنت قرار ميگرفت.
"آلتاويستا" دومين موتور جستوجوي محبوبي بود که پس از آن به کاربران اينترنت معرفي شد و همزمان با رشد سايتهاي اينترنتي، از ميان تنها چند سايت موجود در سال 1991، متعلق به کاخ سفيد و سازمان ملل و ميليونها سايت اينترنتي در پايان دههي نود، ياهو به عنوان محبوبترين موتور جستوجوي اينترنتي وارد بازار اطلاعات شد و در سال 2001 گوگل وارد اين بازار شد و در مدت كمتر از پنج سال توانست بخش مهمي از اين بازار را تصاحب کند.
* نحوهي عملكرد موتورهاي جستوجو
شيوهي کار موتور جستوجو اصولا بر مبناي رتبهبندي صفحات است؛ هر چقدر به صفحهاي بيشتر لينک داده شده باشد، موتور جستوجو نتيجه ميگيرد که آن صفحه از محبوبيت بيشتري برخوردار است و بنابراين آن را در صدر يافتههاي خود براي کاربران قرار ميدهد.
شيوهي يافتن صفحات اينترنتي با کليد واژهها توسط گوگل، مبتني بر جستوجوهاي دائمي صفحات وب توسط نرمافزاري به نام "اسپايدر" است که همچون برخي از کاربران اينترنت به وبگردي دائمي مشغول است؛ اسپايدر همچنين بهروز بودن سايتها و ذخيرهي آنها را نيز برعهده دارد، در مرحلهي بعدي، نرمافزار ديگري به نام "کراولر" دربارهي اينكه چه صفحاتي را در سايت موردنظر بايد قرار دهد، تصميم ميگيرد.
در مرحلهي سوم، صفحات بر مبناي اطلاعات جمعآوري، پردازش و بايگاني ميشوند و سپس اين اطلاعات فشرده و در پايگاه دادهها ذخيره ميشوند و آخرين مرحله مربوط به "سيستم رتبهبندي" است و همزمان با تقاضاي کاربر، تمام صفحات مرتبط را مشخص و براساس رتبهبندي تنظيم و در کمتر از يک ثانيه آن را ارائه ميدهد.
* انتقاد از موتورهاي جستوجو
با آنکه برخي از نظرسنجيها نشانگر آن است که با بهينهسازي عملكرد موتورهاي جستوجو طي چند سال گذشته، ميليونها کاربر اينترنتي در سراسر جهان توانستهاند به اطلاعات روزمرهي خود دست يابند، اما اغلب اين موتورهاي جستوجو از اين نظر که به سختي ميتوان اطلاعات علمي رايگان را به منظور استفاده پژوهشگران و دانشجويان در آنها قرار داد، مورد انتقاد قرار ميگيرند.
علت اين است که عملکرد آنها بر اساس سيستم رتبهبندي سبب ميشود تا سايتهاي بسياري براساس سليقهي عامهي کاربران فهرست شوند و نه براساس محتواي آنها؛ يکي ديگر از مشکلات موتورهاي جستوجو نتايج متفاوتي است که هر يک از آنها بر اساس ساختار پردازشي خود از کليد واژهها ارائه ميدهند.
انتقادات از موتورهاي جستوجو به دو دستهي اساسي قابل تقسيم است؛ انتقاد بر شيوهي کار موتورهاي جستوجوي اينترنتي در يک دههي اخير و انتقاداتي که بر عملکرد خود آنها وارد شدهاند؛ برخي از منتقدان به عملکرد اين شرکتها در مواجهه با فشارهاي سياسي براي دريافت اطلاعات كاربران و بازديدکنندگان و يا سانسور اينترنتي معترض هستند.
اما نفوذ موتورهاي جستوجو به حيطهي خصوصي کاربران و امکان بهرهوري از آن ديگر انتقادي است که توجه بسياري را برانگيخته است و اين نگراني همواره وجود داشته است كه از اطلاعات محرمانهي مشتريان سوءاستفاده شود.
از جملهي انتقادات ديگر مربوط به عملکرد موتورهاي جستوجو، تبليغات اينترنتي آنها در سايتها و وبلاگهاست که به گفتهي برخي، موجب ميشود تا آنها اين سايتها را در اولويت نتايج خود قرار دهند.
* آشنايي بيشتر با گوگل
شايد كمتر كسي باشد كه هرروزه با اينترنت سروكار داشته باشد، اما نام گوگل را نشنيده باشد؛ شرکتي که در سپتامبر 1998 توسط "اريک اشميت" و براساس پروژهي دو دانشجوي دکتري در دانشگاه استنفورد پايهگذاري شد، در سال 2000 خود را به عنوان يک موتور جستوجو معرفي کرد و طولي نكشيد كه اين موتور جستوجو با تکميل سيستمهاي پردازشي جستوجوي اطلاعات ظرف يک سال توانست توجه بسياري از مخاطبان را با افزودن بخشهاي ديگري به صفحهي اصلي خود از جمله اخبار، جستوجوي عکس و گروههاي اينترنتي جلب کند.
نام گوگل، برداشتي از "Googol" به معناي "يک و هزار صفر" است؛ اين موتور جستوجو به سرعت مفهومي به معناي گوگلي کردن، يعني جستوجوي اينترنتي را وارد زندگي بسياري از مردم کرد و به عبارت ديگر جستوجوي اينترنت براي بسياري از مردم مترادف با گوگل است.
گوگل را ميتوان با "کلينکس" که در سال 1914 توسط شرکت "کيمبرلي کلارک" به بازار آمد، مقايسه کرد؛ اين شرکت اولين شرکت توليدکنندهي دستمال کاغذي بود و چون در آن زمان رقيبي نداشت، استفاده از نام تجاري "کلينکس" توسط مصرفکنندگان معمول شد و از همين رو به محض آنکه از جستوجو در اينترنت سخن گفته ميشود، بسياري از مخاطبان به ياد مفهوم "گوگلي کردن" ميافتند، در حاليکه موتورهاي جستوجوي بسياري وجود دارند، ولي عموميت گوگل را پيدا نکردهاند.
كافي است نگاهي به نوآوريهايي كه گوگل از ابتداي سال 2006 ارايه كرده است، بياندازيد تا بيشتر به قدرت اين موتور جستوجو پي ببريد؛ راهاندازي سرويس پرداخت آنلاين، راهاندازي نسخهي عربزبان گوگل، ارايهي سرويس رايگان دسترسي به اينترنت وايرلس، راهاندازي سايت نقشههاي اكوتوريسمي، اعطاي اسكار اينترنتي به نقشهي گوگل (Google Maps) و (Google Earth) به خاطر بهترين طراحي ديداري - کارآيي و جايزهي اينترنت پرسرعت، راهاندازي سرويس تقويم، راهاندازي وبسايت Google Finance، كسب عنوان پرنفوذترين "برند" تجاري جهان در سال 2005.
* نسل تازهي موتورهاي جستوجو
با وجود آنكه حدود يک دهه از عموميت يافتن موتورهاي جستوجو ميگذرد، اما همچنان ايراداتي از سوي تحليلگران ارتباطات در خصوص آنها وجود دارد؛ يکي از مهمترين اين ايرادات، هوشمندي ناکافي در پردازش اطلاعات مورد درخواست کاربران است که اغلب در زمينههاي علمي به اين اطلاعات نياز دارند.
به عنوان نمونه ياهو قصد دارد علاوه بر فهرستبندي يافتهها، نظرات و پيشنهادات کاربران دربارهي موضوع را نيز ضميمه کند. برخي ديگر، استفاده از روشهاي موسوم به مرجع آزاد يا Open Source را پيشنهاد ميکنند و معتقدند به جاي انتشار مقالات علمي در نشريات تخصصي، بايد اين مقالات را بر روي اينترنت قرار دهند تا مخاطبان بيشتري بتوانند به آنها دسترسي يابند و به اين ترتيب شاهد رشد علمي گستردهتر در رشتههاي مختلف بود.
يکي از نمونه سايتهايي که مفهومي از وب نسل دوم را عرضه ميکند، سايت دانشنامهي اينترنتي "ويکي پديا" است که چندي پيش اعتبار اطلاعات عرضه شده در آن از سوي مجلهي "نيچر" همسان با دايرهالمعارف "بريتانيکا" ارزيابي شده بود.
منابع مورد استفاده: PC World، گاردين و بي.بي.سي.
زندگی عبارتست از علم و هنر.